Żaden region świata nie dał tyle gatunków muzycznych na głowę mieszkańca co Karaiby. Niemal wszystkie wyrosły z tego samego połączenia — rytmika Afryki Zachodniej, harmonia europejska, instrumenty kolonialne — a potem rozeszły się w całkiem różne strony. Przewodnik wyspa po wyspie i dekada po dekadzie.
Reggae (Jamajka, lata sześćdziesiąte)
Wyrosło ze ska i rocksteady: ciężki bas, gitara i klawisze na słabą część taktu, tekst jako komentarz społeczny. Bob Marley sprawił, że gatunek usłyszał cały świat, Jimmy Cliff wprowadził go do kina, Burning Spear utrzymał rastafariański rdzeń, a Toots & The Maytals nagrali pierwszą płytę ze słowem reggae w tytule. Dziś: Damian Marley, Chronixx, Protoje, Koffee. Słuchać: studio Tuff Gong i Muzeum Boba Marleya w Kingston, w niedziele reggae na plaży w Negril.
Dancehall (Jamajka, lata osiemdziesiąte)
Szybsza, cyfrowa kontynuacja reggae. Sean Paul i Shaggy przeszli na światowe listy, Vybz Kartel pozostał kontrowersyjnym królem wyspy, a obok nich Sizzla, Beenie Man i Bounty Killer. Do usłyszenia na ulicznych imprezach jak Passa Passa w Kingston.
Calypso (Trynidad i Tobago, od lat trzydziestych XIX wieku)
Satyryczne pieśni afrykańskiego pochodzenia, w których omawiano politykę, gdy nie było na to innej trybuny. Lord Kitchener i Mighty Sparrow ustalili formę, a Harry Belafonte sprzedał z nią pierwszy milionowy nakład w gatunku. Tradycyjna scena jest dziś niewielka, ale w karnawale niezastąpiona.
Soca (Trynidad i Tobago, lata siedemdziesiąte)
Soul plus calypso: szybciej, ciężej, do tańca. Machel Montano trzyma się na szczycie od ponad czterdziestu lat, obok niego Patrice Roberts, Kes the Band, Voice i Iwer George. Monarchę soki koronuje się w każdym karnawale.
Steelpan (Trynidad i Tobago, lata trzydzieste)
Jedyny instrument akustyczny wynaleziony w XX wieku: robi się go z beczek po ropie i stroi młotkiem. Na konkursie Panorama występują orkiestry liczące znacznie ponad stu wykonawców; słuchać u Renegades, All Stars i Phase II Pan Groove.
Salsa (Kuba jako źródło, Nowy Jork jako forma)
Kubański son, mambo i cza-cza połączyły się w nowojorskich latach sześćdziesiątych w salsę. Celia Cruz i Tito Puente dali jej twarz i rytm, a Buena Vista Social Club przywrócił kubańską tradycję powszechnej świadomości. Portoryko dołożyło Marca Anthony'ego i Gilberta Santa Rosę. W Hawanie lekcja tańca kosztuje 10-20 dolarów.
Son cubano i rumba (Kuba)
Son jest korzeniem salsy: gitara tres, klawesy, bongosy, w rękach muzyków takich jak Compay Segundo i Ibrahim Ferrer. Rumba to z kolei czysta perkusja afrokubańska z tańcem, w trzech tempach: yambú powolne, guaguancó średnie, columbia szybkie. W niedzielne popołudnia w Callejón de Hamel w Hawanie, bez biletu.
Bachata i merengue (Dominikana)
Bachata to romantyczna muzyka gitarowa, długo odsądzana jako muzyka biednych, a dziś międzynarodowa: Romeo Santos, Aventura, Juan Luis Guerra, Prince Royce. Merengue to szybkie dwie czwarte i muzyka narodowa kraju. Lekcje w Santo Domingo i Cabarete, festiwal bachaty w marcu.
Zouk i compas (Antyle Francuskie i Haiti)
Zespół Kassav' stworzył zouk na Gwadelupie i Martynice w latach osiemdziesiątych i wpłynął na muzykę aż po Brazylię. Haitańskie compas jest starsze, z lat pięćdziesiątych, i żyje w grupach Tabou Combo, Carimi i T-Vice.
Reggaeton (Portoryko, lata dziewięćdziesiąte)
Reggae i dancehall spotkały się z hip-hopem i rytmami latynoskimi. Daddy Yankee, Don Omar i Tego Calderón zbudowali gatunek; Bad Bunny od lat należy do najczęściej odtwarzanych artystów świata. Słuchać w klubach San Juan i Condado.
Gatunki mniejsze
Tumba to muzyka karnawałowa Curaçao, goombay to dźwięk krowich dzwonków i bębnów z koziej skóry na pochodach Junkanoo na Bahamach. Cadence-lypso powstało w latach siedemdziesiątych na Dominice, wyniesione przez zespół Exile One. Spouge na Barbadosie okazał się najkrótszy z wszystkich: wymyślił go Jackie Opel, a po jego śmierci gatunek prawie zniknął.
Gdzie słuchać na żywo
- Kingston: studio Tuff Gong, Culture Yard w Trench Town
- Hawana: Casa de la Música w Centro i Miramar, Fábrica de Arte Cubano, uliczna rumba w Centro Habana
- Trynidad: Panorama i namioty calypso w styczniu i lutym
- Saint Lucia: festiwal jazzowy w maju, w piątki jump-up w Gros Islet
- Barbados: Crop Over od czerwca do sierpnia, w piątki grill rybny w Oistins
- Portoryko: La Placita w Santurce, w piątkowe wieczory salsa na ulicy
Dziesięć nagrań na początek
- Bob Marley & The Wailers — Redemption Song
- Toots & The Maytals — Pressure Drop
- Sean Paul — Get Busy
- Mighty Sparrow — Jean and Dinah
- Machel Montano — Like Ah Boss
- Renegades Steel Orchestra — Pan in A Minor
- Buena Vista Social Club — Chan Chan
- Celia Cruz — La Vida Es un Carnaval
- Juan Luis Guerra — Burbujas de Amor
- Kassav' — Zouk-La Sé Sèl Médikaman Nou Ni